مقصود فراستخواه در نشست «ایران مانا، با ملتی دانا و توانا» مطرح کرد جامعه؛ حلقه مفقوده توسعه در ایران

دکتر مقصود فراستخواه، جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، در نشست «ایران مانا، با ملتی دانا و توانا» با نقد الگوی توسعه در ایران، ریشه بسیاری از ناکامی‌های چند دهه گذشته را در غلبه نگاه بوروکراتیک، تکنوکراتیک و مهندسی بر فرآیند توسعه دانست.

به باور او، توسعه در ایران بیش از آنکه بر ظرفیت‌ها و زمینه‌های واقعی جامعه استوار باشد، از بالا و بدون توجه به بستر اجتماعی طراحی شده و همین امر آن را به «توسعه‌ای خودستیز» تبدیل کرده؛ توسعه‌ای که به جای کاهش تعارض‌ها، خود به تولید بحران‌های تازه انجامیده است.

فراستخواه با تأکید بر اینکه توسعه واقعی از دل جامعه و با تقویت سرمایه انسانی، اجتماعی و نمادین شکل می‌گیرد، معتقد است پاسخ‌های ساده به مسائل پیچیده، نه‌تنها راهگشا نبوده، بلکه به مزمن شدن مشکلات انجامیده است. از نگاه او، اولین گام در حل بحران‌ها، تبدیل «مشکل» به «مسأله» و صورت‌بندی دقیق آن است؛ امری که نیازمند شناخت عمیق جامعه و پذیرش پیچیدگی‌های آن است.
این جامعه‌شناس در بخش دیگری از سخنان خود، میان «مردم» و «ملت» تمایز قائل شد و شکل‌گیری ملت را نه صرفاً محصول اشتراک در زبان، تاریخ و سرزمین، بلکه نتیجه استقرار یک قرارداد اجتماعی مبتنی بر حقوق شهروندی، عدالت، آزادی بیان و پاسخگویی دانست. به اعتقاد او، مانایی ایران بیش از هر چیز به حفظ و تقویت جامعه و سرمایه‌های انسانی آن وابسته است و هر گونه فرسایش در پیوندهای اجتماعی، همدلی و «جامعه‌گی» می‌تواند آینده کشور را با مخاطره روبه‌رو کند.
فراستخواه همچنین با اشاره به تجربه تاریخی ایران، نقش «انسان ایرانی» را به‌عنوان نهادی پایدار برجسته کرد؛ نهادی که در فقدان ثبات سازمانی و نهادی، توانسته پیوستگی تاریخی و فرهنگی ایران را حفظ کند. او تصریح کرد که تضعیف سوژه انتقادی، کاهش عاملیت اجتماعی و فرسودگی ذهن جمعی، جامعه را با بحران‌های عمیق‌تری مواجه خواهد کرد.
او راه برون‌رفت از این وضعیت را حرکت به سوی جامعه‌محوری دانست؛ رویکردی که در آن دولت به جای جانشینی جامعه، زمینه بروز ظرفیت‌های آن را فراهم کند. از نگاه فراستخواه، توسعه زمانی پایدار خواهد بود که مردم بتوانند روایت زندگی خود را بسازند، کنشگری اجتماعی داشته باشند و در فضایی مبتنی بر اعتماد و حقوق، از «مردم» به «ملت» تبدیل شوند.

منبع: روزنامه ایران