زندگی ریالی، اقتصاد دلاری

منوچهربرون/

این روزها کافی است سری به بازار بزنیم تا معنای «زندگی ریالی و اقتصاد دلاری» را با تمام وجود لمس کنیم. درآمد بسیاری از مردم ریالی است، اما قیمت بخش بزرگی از کالاها و خدمات، مستقیم یا غیرمستقیم از نوسان ارز تأثیر می‌گیرد. یک روز دلار بالا می‌رود و چند روز بعد قیمت سیب‌زمینی و پیاز و گوجه تغییر می‌کند؛ انگار کشاورز هم محصولش را با دلار تولید کرده است!
دوستی می‌گفت: «ما که همه چیز داریم؛ از زمین کشاورزی و سیب‌زمینی گرفته تا صنایع مختلف، پس چرا باید قیمت زندگی مردم این‌چنین به دلار وابسته باشد؟» پرسش ساده‌ای است، اما پاسخ آن ساده نیست. اقتصاد زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته است؛ از هزینه تولید و نهاده‌های کشاورزی گرفته تا حمل‌ونقل، ماشین‌آلات، مواد اولیه، صادرات، واردات و سیاست‌های ارزی. هر حلقه که دچار مشکل شود، اثر آن دیر یا زود به سفره مردم می‌رسد.
البته همه گرانی‌ها را نمی‌توان به دلار نسبت داد. ضعف نظارت، واسطه‌گری، احتکار، کاهش تولید، مشکلات توزیع و تصمیم‌های نادرست اقتصادی نیز در افزایش قیمت‌ها نقش دارند. وقتی قیمت کالایی که در داخل تولید می‌شود، بدون دلیل منطقی چند برابر می‌شود، مردم حق دارند بپرسند سهم تولیدکننده، واسطه و مصرف‌کننده در این زنجیره چیست.
اقتصاد فقط عدد و نمودار نیست؛ اقتصاد، سفره مردم است. وقتی قدرت خرید خانواده کاهش پیدا می‌کند، بسیاری از انتخاب‌های ضروری زندگی نیز به انتخاب‌های دشوار تبدیل می‌شوند؛ از خرید مواد غذایی گرفته تا درمان، آموزش و مسکن.
راه عبور از این وضعیت، یک تصمیم مقطعی نیست. باید تولید تقویت شود، زنجیره توزیع شفاف‌تر شود، با واسطه‌گری مخرب و گران‌فروشی برخورد شود و سیاست‌های ارزی ثبات بیشتری پیدا کند. در کنار آن، توسعه روابط اقتصادی با کشورهای مختلف و دیپلماسی فعال اقتصادی می‌تواند راه‌های تازه‌ای برای صادرات، واردات و جذب سرمایه ایجاد کند.
اقتصاد علم تعادل است؛ تعادل میان تولید و مصرف، عرضه و تقاضا، صادرات و واردات و درآمد و هزینه. اگر یکی از این قطعات از جای خود خارج شود، موج آن به زندگی مردم می‌رسد.
مردم انتظار دارند درآمدشان بتواند حداقل های زندگی شان را تأمین کند. زندگی مردم ریالی است و باید سیاست‌گذاری اقتصادی به‌گونه‌ای باشد که نوسان‌های اقتصاد جهانی، کمترین آسیب را به سفره خانواده ایرانی وارد کند.