وقتی بقایای یک محصول، هوای خوزستان را قربانی میکند
منوچهربرون/ خوزستان سرزمین حاصلخیزی و کشاورزی است؛ استانی که شالیزارهایش بخشی از چرخه اقتصادی و معیشت کشاورزان را تشکیل میدهند. اما گاهی آنچه باید مایه برکت زمین و زندگی باشد، به عاملی برای تهدید سلامت مردم تبدیل میشود. سوزاندن بقایای کشت شلتوک در مزارع، نمونهای تلخ از همین تناقض است؛ جایی که دود برخاسته از […]
منوچهربرون/
خوزستان سرزمین حاصلخیزی و کشاورزی است؛ استانی که شالیزارهایش بخشی از چرخه اقتصادی و معیشت کشاورزان را تشکیل میدهند. اما گاهی آنچه باید مایه برکت زمین و زندگی باشد، به عاملی برای تهدید سلامت مردم تبدیل میشود. سوزاندن بقایای کشت شلتوک در مزارع، نمونهای تلخ از همین تناقض است؛ جایی که دود برخاسته از زمینهای کشاورزی، آسمان چند شهر را تیره میکند و نفس شهروندان را به شماره میاندازد.
به گفته معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان، در روزهای ۲۵ تا ۲۷ آبانماه، سوزاندن گسترده بقایای کشت برنج در مزارع اهواز، شوش، کرخه، شوشتر، باوی و کارون، موجب آلودگی شدید هوا و قرار گرفتن کیفیت هوای برخی شهرها در وضعیت ناسالم شد.
این اتفاق بار دیگر نشان داد که آلودگی هوای خوزستان تنها حاصل فعالیت صنایع، خودروها و گردوغبار نیست؛ گاهی بخشی از آن از دل زمینهایی برمیخیزد که باید نماد تولید و زندگی باشند.
مسئله مهم این است که سوزاندن بقایای گیاهی، راهکاری ساده و کمهزینه برای پاکسازی زمین به نظر میرسد، اما هزینه واقعی آن را مردم با سلامت خود میپردازند. دود حاصل از این آتشسوزیها میتواند ذرات معلق و آلایندههایی را وارد هوا کند که بهویژه برای کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و تنفسی خطرناک است. افزون بر آن، آتش زدن بقایای گیاهی به خاک، موجودات زنده آن و چرخه طبیعی مواد آلی نیز آسیب میزند. به این ترتیب، اقدامی که شاید برای آمادهسازی سریع زمین انجام شود، میتواند خسارتی فراتر از یک مزرعه و یک فصل کشاورزی به همراه داشته باشد.
بر اساس ماده ۲۰ قانون هوای پاک، سوزاندن بقایای گیاهی در شرایطی که موجب آلودگی هوا شود ممنوع است. بنابراین، برخورد قانونی با متخلفان ضرورتی انکارناپذیر دارد. با این حال، برخورد قضایی بهتنهایی نمیتواند ریشه این مسئله را از میان ببرد. باید پرسید چرا با وجود اطلاعرسانی و هشدارهای پیش از فصل برداشت، همچنان برخی کشاورزان به سوزاندن بقایای شلتوک روی میآورند؟ آیا امکانات و روشهای جایگزین به اندازه کافی در اختیار آنان قرار گرفته است؟ آیا آموزشهای عملی و حمایتهای لازم برای مدیریت بقایای کشاورزی وجود دارد؟
کشاورز نیز بخشی از همین جامعه است و نباید او را تنها در جایگاه متخلف دید. بسیاری از کشاورزان با مشکلات اقتصادی، هزینههای تولید، کمبود امکانات و دشواری مدیریت زمین روبهرو هستند.
سیاست محیط زیستی موفق، سیاستی نیست که فقط ممنوعیت اعلام کند؛ بلکه باید راه درست را نیز در دسترس مردم قرار دهد. جمعآوری و خرد کردن بقایای گیاهی، تبدیل آن به کمپوست، استفاده اصولی از بقایا برای بهبود خاک و فراهم کردن تجهیزات و خدمات مورد نیاز کشاورزان، از جمله راهکارهایی است که میتواند جایگزین آتش زدن مزارع شود.
در این میان، مسئولیت دستگاههای اجرایی نیز قابل چشمپوشی نیست. محیط زیست باید بر تخلفات نظارت کند، جهاد کشاورزی باید راهکارهای فنی و اقتصادی جایگزین را به کشاورزان آموزش دهد و دستگاههای مرتبط باید زمینه دسترسی به تجهیزات و خدمات لازم را فراهم کنند. همچنین اطلاعرسانی عمومی باید از هشدارهای مقطعی فراتر برود و به برنامهای مستمر برای تغییر رفتار و افزایش مسئولیتپذیری اجتماعی تبدیل شود.
خوزستان سالهاست با مجموعهای از بحرانهای زیستمحیطی دستوپنجه نرم میکند؛ از گردوغبار و آلودگیهای صنعتی گرفته تا آسیب به تالابها و کاهش کیفیت هوا. در چنین شرایطی، افزودن آلودگی ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی به این مجموعه، نه قابل توجیه است و نه میتوان با آن بهعنوان مسئلهای عادی برخورد کرد.
هوای پاک حق مردم است؛ همانگونه که کشاورزی و تولید نیز حق و ضرورت جامعه به شمار میرود. این دو نباید در برابر یکدیگر قرار گیرند. میتوان هم از کشاورز حمایت کرد و هم مانع آلودگی هوا شد؛ به شرط آنکه مدیریت، آموزش، امکانات و نظارت در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای دیدن دود سیاه بر فراز شالیزارها و صدور هشدارهای تکراری، برای مدیریت علمی بقایای کشاورزی چارهای پایدار اندیشیده شود. زمین برای تولید غذاست، نه برای به آتش کشیدن سلامت انسانها.
شالیزار باید بوی زندگی بدهد، نه دود مرگ؛ و هیچ محصولی آنقدر ارزشمند نیست که بهای تولیدش را مردم با نفسهای آلوده بپردازند.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید