سوءتفاهم؛ وقتی یک قضاوت عجولانه، یک رابطه را نابود می کند

✍ عبدالحمید گل افشان

چند روز پیش در یک رستوران شلوغ، صحنه جالبی دیدم. مردی با عجله وارد شد، نگاهی به میزها انداخت و بدون اینکه سلام کند، با گوشی اش مشغول شد. دوستش که پشت میز نشسته بود، چند بار سعی کرد با او حرف بزند، اما جوابی نگرفت. دوستش ناراحت شد و با خودش گفت: این چه رفتاری است؟ اصلاً توجهی به من ندارد، حتماً از دست من ناراحت است.» اما چند دقیقه بعد، آن مرد گوشی را روی میز گذاشت و با لبخندی از خجالت گفت: ببخشید، تازه خبر دادند که یکی از دوستان قدیمیمان که سالها بود ندیده بودمش، الان در همین رستوران است و من داشتم بااو هماهنگ می کردم که بیاید و شما را غافلگیر کند. می خواستم برایتان غافلگیری درست کنم. دوستش جا خورد و به شدت خجالت کشید. او تمام این چند دقیقه داشت قضاوت می کرد، غافل از اینکه موضوع کاملاً چیز دیگری بوده.

یا شاید برای خودتان هم پیش آمده که به همکارتان پیام داده اید: «جلسه را فراموش نکن.» و او جواب داده: «باشه.» اما شما از این جواب کوتاه ناراحت شده و فکر کرده اید با شما قهر است.در حالی که او سر جلسه بوده و فقط فرصت جواب کوتاه داشته.سوءتفاهم یعنی ما یک جمله،یک پیامک یا یک رفتار را همان طور که هست نمی فهمیم و برداشت خودمان را جایگزین واقعیت می کنیم. بدون آنکه سوالی بپرسیم،برای طرف مقابل نقشه می کشیم، نیت بد می تراشیم و به سرعت قضاوت می کنیم. غافل ازاینکه اگر فقط دو کلمه می پرسیدیم:منظورت چی بود؟شاید کلی دلخوری و قهر بی خود از بین می رفت.
روانشناسان می گویند روزانه حداقل سه تا پنج بار درگیر سوءتفاهم می شویم. طبق پژوهشی دردانشگاه هاروارد،بیش از ۷۰ درصد اختلافات خانوادگی و شغلی ریشه در برداشت غلط دارد، نه نیت بد طرف مقابل.درفضای مجازی این عدد به بالای ۸۰ درصد هم می رسد. چون در پیامهای نوشتاری،لحن صدا و حالت چهره را نمی بینیم و هر کس به سلیقه خودش جمله را معنی می کند.یکی با خوشبینی می خواند،دیگری با بدبینی.نتیجه اش می شوددلخوری هایی که گاهی ماه ها قهر به دنبال می آورد.
اما چرا این قدر راحت دچار سوءتفاهم می شویم؟مهمترین دلیل،نفرت و حسادت پنهان ماست.وقتی ازکسی خوشمان نمی آیدهرحرکت او را علیه خودمان تفسیر می کنیم.همکار دلسوز را خودپسند می دانیم دوست صادق راخائن
می خوانیم و اعتراض منطقی را توهین شخصی درنظر می گیریم.درواقع ما آنچه را که در دل داریم، در چشم دیگران می بینیم.
آسیب بزرگتر اینجاست که دردل قهر و ناراحتی، توان قضاوت درست را از دست می دهیم.هر حرف کوچکی را نشانه یک نقشه شیطانی می دانیم. هر پیشنهادی را توهین تلقی می کنیم.در حالی که به محض آشتی و بازگشت آرامش،می فهمیم همه آن تفاسیر، زاییده ذهن خودمان بوده است.
در فضای مجازی اما وضعیت بدتر است. آنجا بدون هیچ گفت وگویی، بدون اینکه حرف طرف مقابل را بشنویم، برایش حکم صادر می کنیم. پیک نوشته، یک پاسخ کوتاه،یا حتی واکنش نشان ندادن به یک پیام،تبدیل می شود به مدرکی برای قضاوت های نابجا. مثلاً کسی به پیام شما پاسخ نمی دهد، شما فوراً می گویید عمداً جواب نمیده یا با من قهر است؛ در حالی که ممکن است اصلاً پیام را ندیده باشد یا سرش شلوغ بوده.در حالی که اگر همین قضاوت ها درباره خودمان باشد، به شدت ناراحت می شویم و فریاد می زنیم که قضاوت نکنید، نمی دانید چه گذشته ای دارم.پس چرا درحق دیگران همان کاری رامی کنیم که برای خودمان نمی پسندیم؟
زندگی مدرن پر از پیامهای کوتاه و گفت وگوهای سطحی است که زمینه سوءتفاهم را بیشتر می کند. هر چه ارتباطات مجازی بیشترمیشود،نیاز به شفافیت و پرسشگری هم بیشتر می شود.یک جمله کوتاه در شبکه های اجتماعی می تواند یک دوستی چندین ساله را به خطر بیندازد.
به باورنویسنده درروزگاری که پیام های کوتاه و ارتباطات سطحی جای گفت وگوهای رو در رو را گرفته، بیشتر از هر زمانی نیاز داریم هنر پرسیدن را بلد باشیم. خیلی از ما فکر می کنیم دیگران مثل ما فکر می کنند، در حالی که هر کسی دنیای خودش را دارد. بیایید پیش از آنکه قاضی دیگران شویم، یک سوال بپرسیم. پیش از آنکه دلخور شویم، دلیلش را جویا شویم. پیش از آنکه در فضای مجازی قضاوت کنیم، تلفنی یا حضوری گفت وگو کنیم.خیلی ازناراحتی ها با یک سوال ساده برطرف می شود: منظورت از این حرفت چی بود؟ زندگی به اندازه کافی سختی دارد؛ لازم نیست با برداشت های غلط، آن را برای خودمان و دیگران سخت تر کنیم. روابط ما ارزش این را دارد که یک بار دیگر فرصت بدهیم، توضیح بخواهیم، قضاوت را به تعویق بیندازیم و باور کنیم که شاید طرف مقابل بد نیت نبوده. اگر نمی پسندیم کسی درباره ما بدون شنیدن حرفمان قضاوت کند، چرا خودمان چنین رفتاری با دیگران داریم؟ گفت وگو کنیم، سوال کنیم، یک طرفه قضاوت نکنیم. شاید خیلی از دلخوری های امروز، فردا با یک جمله ساده برطرف شود.پس عاقلانه تر رفتار کنیم.

🖋عبدالحمید گل افشان