بانویی که میراث خوزستان را فقط حفظ نکرد، بلکه روایت کرد

منوچهربرون/

دو دهه پیش، زمانی که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از ترکیب ساختارهای میراث فرهنگی و گردشگری شکل گرفت، یکی از مدیران عمرانی و فرهنگی خوزستانی، صادق محمدی، مسئولیت هدایت این مجموعه نوپا را برعهده گرفت. سازمانی که قرار بود میراث تاریخی و فرهنگی ایران را با نگاه تازه‌ای به گردشگری پیوند بزند و برای مدیریت این گستره بزرگ، به نیروهایی متخصص، جوان و آشنا با ظرفیت‌های کشور نیاز داشت.
در آن دوره، شماری از بانوان جوان و صاحب‌نظر خوزستانی نیز در کنار مدیران این مجموعه قرار گرفتند و در پیشبرد امور نقش داشتند؛ بانوانی همچون مهندس تبارغریب، مهندس علیزاده، مهندس افشار، مهندس عاطفه رشنویی و دیگر کارشناسانی که هرکدام بخشی از بار تخصصی این مجموعه را بر دوش می‌کشیدند.
در میان این نام‌ها، عاطفه رشنویی چهره‌ای است که مسیر حرفه‌ای‌اش را نمی‌توان در یک عنوان اداری خلاصه کرد. او از کارشناسان فعال حوزه میراث فرهنگی بود و در دوره‌ای که مسئولیت‌هایی در این حوزه برعهده داشت، تلاش کرد نگاه تخصصی و اجرایی را با شناخت عمیق‌تر از ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی خوزستان پیوند بزند.
رشنویی از آن مدیران و کارشناسانی است که قلم را از مدیریت جدا نمی‌بیند. اهل نوشتن و رسانه است و شناخت او از تاریخ، فرهنگ و میراث خوزستان، به فعالیت‌های حرفه‌ای‌اش عمق دیگری بخشیده است. برای او میراث فرهنگی فقط مجموعه‌ای از بناها، محوطه‌ها و آثار تاریخی نیست؛ میراث، بخشی از هویت یک سرزمین و حافظه جمعی مردمانی است که نسل به نسل این تاریخ را ساخته‌اند.
خوزستان برای چنین نگاهی، سرزمینی معمولی نیست. از شوش و چغازنبیل تا شوشتر و سازه‌های آبی تاریخی آن، هر گوشه این استان روایتی از تمدن، دانش، معماری و زندگی انسان دارد. مدیریت این میراث نیز صرفاً به مراقبت اداری از چند اثر تاریخی محدود نمی‌شود؛ نیازمند شناخت، تخصص، دلسوزی و البته توان ارتباط با مردم و رسانه است.
مسیر حرفه‌ای عاطفه رشنویی بعدها او را به حوزه مدیریت میراث در شوش و چغازنبیل رساند؛ جایی که مسئولیت با یکی از مهم‌ترین میراث‌های تمدنی ایران همراه است. پس از آن نیز در شوشتر و حوزه سازه‌های آبی تاریخی مسئولیت گرفت؛ مجموعه‌ای که نه‌تنها یک اثر معماری، بلکه نمونه‌ای کم‌نظیر از دانش مهندسی و مدیریت آب در تاریخ ایران است.
قرار گرفتن یک مدیر یا کارشناس در چنین عرصه‌هایی، به خودی خود اهمیت دارد، اما آنچه ارزش کار را بیشتر می‌کند، نگاه فراتر از مسئولیت اداری است. میراث فرهنگی زمانی زنده می‌ماند که در ذهن و زندگی مردم نیز حضور داشته باشد. اینجاست که نقش قلم، رسانه، پژوهش و ارتباط فرهنگی اهمیت پیدا می‌کند.
اختصاص یکی از شب‌های «شب‌های خوزی‌ها» از سوی روزنامه خوزی به عاطفه رشنویی، تنها یک برنامه تجلیل نیست؛ فرصتی است برای بازخوانی نقش نسلی از کارشناسان و مدیرانی که سال‌ها در حوزه‌های تخصصی فرهنگ، محیط زیست و میراث فرهنگی فعالیت کرده‌اند و گاه کمتر از آنچه شایسته بوده‌اند، دیده شده‌اند.
قدردانی از چنین چهره‌هایی، در حقیقت قدردانی از یک شخص نیست؛ احترام به تخصص است. احترام به کسانی است که بخشی از عمر خود را صرف شناخت و حفاظت از داشته‌هایی کرده‌اند که متعلق به یک فرد یا یک دستگاه نیست، بلکه سرمایه مشترک همه ایرانیان است.
عاطفه رشنویی را می‌توان از نسلی از بانوان متخصص خوزستان دانست که نشان دادند مدیریت فرهنگی و میراثی، عرصه‌ای برای حضور جدی و اثرگذار زنان است. زنانی که با دانش، تجربه و پشتکار، از محیط زیست و میراث فرهنگی گرفته تا رسانه و پژوهش، در شکل دادن به آینده فرهنگی استان سهم داشته‌اند.
امروز که «شب‌های خوزی‌ها» فرصتی فراهم کرده تا بخشی از این سرمایه انسانی دوباره دیده و شنیده شود، چه خوب است که نام‌ها و تجربه‌های آنان ثبت شود. نسل جدید باید بداند پیش از آنکه بسیاری از این عنوان‌ها و ساختارهای فرهنگی به شکل امروز شناخته شوند، کسانی بودند که با امکانات محدودتر، اما با انگیزه‌ای جدی، برای حفظ و معرفی هویت این سرزمین تلاش کردند.
عاطفه رشنویی یکی از همین چهره‌هاست؛ بانویی دانشمند، کارشناس، مدیر و اهل قلم که بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای خود را با میراث و هویت خوزستان پیوند زده است.
میراث، فقط سنگ و آجر و بنا نیست؛ میراث، انسان‌هایی هم هستند که برای حفظ آن ایستاده‌اند. شاید ارزشمندترین بخش چنین شب‌هایی همین باشد که پیش از آنکه زمان، خاطره این آدم‌ها را کم‌رنگ کند، از آنان یاد کنیم و بگوییم تلاششان دیده شده است.
برای عاطفه رشنویی، این بانوی فعال و اثرگذار خوزستانی، آرزوی سلامتی، موفقیت و تداوم مسیر فرهنگی و تخصصی دارم؛ و امیدوارم این تجلیل، آغازی برای توجه بیشتر به سرمایه‌های انسانی و کارشناسانی باشد که سال‌ها بی‌هیاهو برای میراث این سرزمین تلاش کرده‌اند.