رؤیای یک فضای سبز ماندگار

✍منوچهربرون/

صبح امروز برای شرکت در جلسه دبیرستان امام حسین(ع) در منطقه منازل دویست دستگاه، مسیرم را از منطقه رسالت انتخاب کردم. هنگام عبور از میدان ابتدای منازل نفت، نگاهم به بلوار فولاد افتاد؛ مسیری که حدود سه تا چهار کیلومتر امتداد دارد و روزگاری یکی از زیباترین راه‌های دسترسی در این بخش از اهواز به شمار می‌رفت. اما آنچه امروز در حاشیه این مسیر دیده می‌شود، با ظرفیت‌های طبیعی و شهری آن فاصله زیادی دارد؛ نخاله‌های ساختمانی، تپه‌های انباشته از زباله و زمین‌های رهاشده‌ای که سیمای منطقه را نازیبا کرده‌اند.
در محدوده نزدیک به تأسیسات فولاد اکسین، زمین‌های وسیعی وجود دارد که بخش‌هایی از آن‌ها بدون استفاده مؤثر باقی مانده‌اند. این محدوده، با توجه به وسعت و موقعیت خود، می‌تواند در صورت بررسی کارشناسی و امکان‌سنجی حقوقی و زیست‌محیطی، به فرصتی برای توسعه فضای سبز و ایجاد یک تفرجگاه عمومی تبدیل شود. در شرایطی که اهواز با گرمای طولانی و نیاز روزافزون به فضاهای سبز روبه‌روست، نمی‌توان به‌آسانی از کنار چنین ظرفیت‌هایی گذشت.
آنچه در این مسیر بیش از همه جلب توجه می‌کند، انباشت نخاله‌های ساختمانی در حاشیه جاده و روی تپه‌های اطراف است. این وضعیت نه‌تنها چهره بصری منطقه را مخدوش می‌کند، بلکه می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی نیز به همراه داشته باشد. از سوی دیگر، بوی نامطبوع فاضلاب در بخش‌هایی از محدوده، بر نارضایتی شهروندان می‌افزاید و ضرورت بررسی شبکه دفع فاضلاب، شناسایی منشأ بو و رفع مشکلات احتمالی را برجسته می‌کند.
البته سامان‌دهی چنین محدوده‌ای، تنها با جمع‌آوری زباله‌ها یا تسطیح زمین‌ها به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. مسئله اصلی، نبود یا ناکافی بودن یک نگاه جامع به ظرفیت‌های این مسیر است؛ نگاهی که بتواند مدیریت پسماند، بهسازی محیط، رسیدگی به وضعیت فاضلاب و توسعه فضای سبز را در قالب برنامه‌ای هماهنگ دنبال کند. بدون چنین برنامه‌ای، ممکن است با پاک‌سازی مقطعی، پس از مدتی همان وضعیت دوباره تکرار شود.
بلوار فولاد و زمین‌های پیرامون آن می‌توانند موضوع یک طرح مشترک میان شهرداری اهواز، دستگاه‌های مسئول محیط زیست، متولیان زمین‌ها و صنایع مستقر در منطقه باشند. گام نخست، بررسی مالکیت و کاربری اراضی، ارزیابی وضعیت زیست‌محیطی و شناسایی منابع آلودگی است. پس از آن می‌توان درباره امکان ایجاد پارک، کمربند سبز، مسیر پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، فضاهای استراحت خانوادگی و دیگر امکانات عمومی تصمیم گرفت.
بدیهی است هرگونه اجرای طرح باید متناسب با شرایط زمین، دسترسی به آب، محدودیت‌های احتمالی صنعتی و ملاحظات بهداشتی و زیست‌محیطی باشد. توسعه فضای سبز در اهواز نیز به انتخاب گونه‌های سازگار با اقلیم، مدیریت مصرف آب و تأمین اعتبار برای نگهداری مستمر نیاز دارد. پارکی که ساخته شود اما مراقبتی از آن صورت نگیرد، نمی‌تواند پاسخگوی نیاز مردم باشد. هدف باید ایجاد فضایی پایدار، ایمن و قابل استفاده برای شهروندان باشد، نه صرفاً اجرای پروژه‌ای برای مدتی کوتاه.
از سوی دیگر، سامان‌دهی این مسیر می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی ساکنان مناطق پیرامونی کمک کند. ایجاد فضای سبز مناسب، علاوه بر بهبود سیمای شهری، فرصت بیشتری برای حضور خانواده‌ها در محیطی سالم فراهم می‌آورد و می‌تواند به افزایش حس تعلق مردم به محله و مراقبت از محیط زندگی‌شان بینجامد. چنین طرحی، در صورت برنامه‌ریزی صحیح، فرصتی برای همکاری میان مدیریت شهری، صنایع و جامعه محلی نیز خواهد بود.
اهواز برای زیباتر شدن، تنها به پروژه‌های بزرگ و پرهزینه نیاز ندارد؛ گاهی کافی است ظرفیت‌های موجود را شناسایی کنیم، زمین‌های رهاشده را از وضعیت نامناسب خارج سازیم و برای استفاده عمومی از آن‌ها برنامه‌ای واقع‌بینانه داشته باشیم. البته این کار بدون تعیین مسئولیت دستگاه‌ها، تأمین منابع مالی، نظارت مستمر و مشارکت شهروندان به نتیجه نخواهد رسید.
بلوار فولاد می‌تواند از مسیری که امروز در بخش‌هایی از آن با زباله، نخاله و آلودگی دست‌وپنجه نرم می‌کند، به محدوده‌ای آراسته‌تر و برخوردار از فضای سبز تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه این ظرفیت به‌درستی بررسی و برای آن تصمیمی عملی گرفته شود.
گاهی فاصله میان یک زمین رهاشده و یک پارک زیبا، فقط چند درخت نیست؛ فاصله میان بی‌برنامگی و یک تصمیم درست است. اکنون زمان آن رسیده که مسئولان شهری و دستگاه‌های مرتبط، با نگاهی مشترک به این محدوده بنگرند و امکان تبدیل آن به فضایی در شأن مردم اهواز را بررسی کنند. این مسیر و زمین‌های پیرامون آن می‌توانند فرصتی برای آبادانی باشند؛ فرصتی که تحقق آن، بیش از هر چیز، به اراده، برنامه‌ریزی و پیگیری نیاز دارد.