دنیای دیجیتال دشمن خاموش تکامل کودکان

دکتر علی اکبر مؤمن، فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، اظهار داشت: تشخیص زودهنگام اختلالات تکاملی در کودکان امری حیاتی است؛ اقدامات تشخیصی به ویژه در دوران طلایی رشد، می‌توانند از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده و کودک را به وضعیت طبیعی بازگردانند.

دکتر مؤمن درباره اختلالات تکاملی کودکان، توضیح داد: هنگام صحبت از کودکان همواره هدف اصلی این است که کودک بتواند به تمام پتانسیل‌های طبیعی خود دست یابد. این فرآیند از همان زمان تشکیل نطفه آغاز می‌شود و دو مقوله اساسی و در عین حال متفاوت شامل رشد و تکامل را در بر می‌گیرد.

وی افزود: رشد به معنای افزایش تدریجی قد، وزن و دور سر کودک است که به سادگی با اعداد و ارقام قابل اندازه‌گیری است. اما تکامل، مقوله‌ای است که اغلب کمتر به آن توجه می‌شود و به مجموعه‌ای از مهارت‌هایی اطلاق می‌شود که کودک در طول زمان به دست می‌آورد.

فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان گفت: مهارت‌ها شامل تکلمی و حرکتی هستند؛ مهارت‌های حرکتی به دو دسته کلی حرکات درشت و ظریف تقسیم می‌شوند. گردن گرفتن، نشستن، ایستادن و راه رفتن از جمله مهارت‌های حرکتی هستند، در حالی که حرکات ظریف به استفاده از دست و انگشتان برای گرفتن اشیا، بازی کردن، دکمه بستن و گره زدن بند کفش مربوط می‌شوند.

دکتر مؤمن در تشریح مهارت‌های تکلمی اظهار داشت: این بخش شامل توانایی کودک برای صحبت کردن به موقع و استفاده از کلام برای برقراری ارتباط است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز خاطرنشان کرد: تعامل با محیط به توانایی کودک در برقراری ارتباط با محیط اطراف، چه به صورت فردی و چه اجتماعی، اشاره دارد؛ چنانچه کودک در سنی مشخص به مهارت‌های لازم در هر یک از این حیطه‌ها دست پیدا نکند، دچار اختلال تکاملی شده است.

وی با اشاره به عوامل موثر در بروز اختلالات تکاملی تصریح کرد: عوامل مختلفی در بروز اختلالات تکاملی نقش دارند که از زمان جنینی آغاز می‌شوند، عوامل ژنتیکی، محیطی درون رحم مادر و محیطی پس از تولد، از این دسته عوامل هستند.

دکتر مؤمن اظهار داشت: عوامل ژنتیکی بسیار متعدد بوده و زمینۀ بروز بسیاری از اختلالات را فراهم می‌کنند. عوامل محیطی درون رحمی، در واقع شرایطی است که مادر در دوران بارداری با آن روبرو می‌شود؛ عواملی چون تغذیه نامناسب، مصرف خودسرانه دارو، قرار گرفتن در معرض دخانیات یا اشعه‌های مضر (اشعه ایکس و ماوراء بنفش) و ابتلا به برخی عفونت‌ها، می‌تواند بر رشد و تکامل جنین تأثیر منفی بگذارد.

فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان در خصوص عوامل محیطی پس از تولد گفت: علاوه بر شرایط زمان زایمان، محیط پس از تولد نیز در سلامت کودکان تاثیرگذار است. حوادثی مانند برق‌گرفتگی، غرق شدن، یا آسیب‌های مغزی ناشی از این حوادث می‌توانند به سیستم عصبی کودک آسیب رسانده و منجر به اختلالات تکاملی مانند فلج مغزی شوند.

وی افزود: همچنین، استفاده زودهنگام و بیش از حد از وسایل دیجیتال مانند موبایل و تبلت نیز به دلیل کاهش تعامل کودک با محیط اطراف، به ویژه در حیطه‌های تکلمی و اجتماعی، یکی از عوامل موثر در بروز اختلالات تکاملی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در ادامه به علائم هشداردهنده و تشخیص زودهنگام در اختلالات تکاملی اشاره کرد و گفت: والدین باید توجه ویژه داشته باشند که در حیطه حرکتی، اگر نوزاد تا ۳-۴ ماهگی گردن نگرفت، یا در زمان مناسب نتوانست بنشیند، بایستد یا راه برود، باید نگران شد. همچنین در حیطه تکلمی نیز اگر کودک تا ۶ ماهگی نتوانست اصواتی مانند «دَدَ»، «مَمَ» یا «بَبَ» را بگوید و تقلید کند، نیاز به بررسی دارد.